Roksolanki, to jest Ruskie panny

PIERWSZEGO CHÓRU, PANIEŃSKIEGO

Pierwsza PNEUMELLA Teraz, głośna muzyko, z wdzięcznym Aryjonem zakrzykni one pieśni jednostajnym tonem, których skały twardouche słuchały i lasy głuche. Oto pary do tańca nacelniejsze idą: już nie miękki Adonis z udatną Cyprydą ni z Tezeusem nieżadna wyskakuje Aryjadna, ani Dardańczyk, który za pomocą młodzi trojańskiej porwał gładką Latenkę do łodzi i wpadszy na okręt nagle, podał wiatrom białe żagle. Zrazu po oceanie żeglując szalonym, pełen strachu tańcem się zabawiał gonionym, aż gdy pod ojczystą Idą doszedł lądu z Tyndarydą, dopiero odpocząwszy z podjętych niewczasów, przechadzkami się bawił śrzodkiem ciemnych lasów, częstokroć kryniczną wodą mył ciało z kochanką młodą. Jeżeli przyjacielskiej chciał zażyć biesiady, poszedł w plęsy z Heleną, a dzikie dryjady jedne przed nimi skakały, drugie na multankach grały. Ale tu oblubieńcy krom wszelkiej bojaźni przymierze z sobą ślubnej zawarszy przyjaźni, dzień dzisiejszy krotochwili i weselu poświęcili. Przetoż starsza drużyna usta sokiem chłodzi Bakchowym, a przed stołem grono pięknej młodzi z białą czeladzią na poły zaczyna taniec wesoły. Każdy z nich czołobitne oddawszy ukłony, jako głos melodyjej zabrzmi upieszczony, raz kroczy wolnym szeregiem, drugi raz pospiesza biegiem. Lecz tam wszytka uciecha, tam wszytkie są gody, kędy z kniehinią nową rej wiedzie pan młody. Niechajże wszytka muzyka dla nich wesoło wykrzyka!

Druga TYMORYNNA Niechaj kto inszy słodką melodyją głośno wysławia rzymską Lukrecyją, która na cnocie skoro szwankowała, krew swą wylała. Także i Wanda nie chcąc cudzoziemca w małżeństwie cierpieć, Rotogera Niemca, nad wiślnym brzegiem pogrzebiona, wszędzie rymem mu będzie. Może przypomnieć wiarę Penelopy, kiedy zdradzała niewstydliwe chłopy, psując w tuwalniej coraz nocą skrycie dniowe uszycie. Niech drugi gładkim wierszem opowieda, jako żałosna barzo Andromeda na twardej skale wisiała opięta w żelazne pęta, aż gdy Perseus śmiercią się jej wzruszył, zabiwszy stróża, okowy pokruszył, co większa jeszcze, wziął za żonę ślubną panienkę zgubną. Nasze łagodne ogłaszają ody dnia dzisiejszego uroczyste gody i społecznego mieszkania przyjęte ustawy święte. A tak, Miłości Boża, na ofiarę białych łabęci w twoje jarzmo parę przyjmi sprzężonych, bądź prawdziwym strożem nad ich powozem. Ty krwie nie pragniesz wytoczonej, ale najmniejszą duszę chcesz zachować w cale, niechże w przybytku twoim ta obiata zażywa świata. A iż w podarkach żywych kochasz wielce, przetoż nie skopy, nie otyłe cielce, lecz serca na ich ołtarzu właściwym pal ogniem żywym.

Trzecia HELENORA Już to próżno, mój ukochany, przyznać ci muszę: zraniłeś mi niepomału serce i duszę, a nie dałeś mi pociechy inszej w chorobie, tylko tę, że ustawicznie myślę o tobie. Abowiem lubo dzień po niebie światło roźleje, lubo smutna noc czarnym świat płaszczem odzieje, żal mię trapi bez przestanku ciężki, niebogę, że bez ciebie, namilejszy, wytrwać nie mogę. Chociajżeś ty jest na pojźrzeniu nie barzo cudny, a co większa, i w rozmowach wielmi obłudny, nadto że mi nie oddawasz chęci wzajemnéj, przecię jednak nie wiem, czemuś u mnie przyjemny. A bogdajżem cię nigdy była przedtym nie znała, niżelim w tobie serdecznie tak zakochała; zakochawszy, jeżelim ci nie miła przecię, o bogdaj żebym nie długo żyła na świecie.

Czwarta LICYDYNA Moje miłe rówiennice, powiem wam swą tajemnicę: żałosna, nie mała szkoda mię potkała. Nie we złocie ni w dostatku, ale w naprzedniejszym statku: pół roka minęło, serce mi zginęło. Nie był nikt czasu tej zguby, tylko mój jedyny luby. Przecię z tej przyczyny nie daję mu winy, bo nie brał on serca mego, gdyż samo zbiegło do niego, aż z swej dobrej woli zostało w niewoli. Jeszcze mu dziękuję za tę uczynność, że moję stratę w tak znacznej potrzebie przytulił do siebie. Inszej mu nie dam nagrody, tylko połowicę szkody; na czym, mało-li ma, niechaj wszytko trzyma. Nie zechce-li przestać na tym, wiem, co ja uczynię zatym: bym nie zbyła dusze, za sercem pójść muszę. Żadna panna ani pani, wierzę, tego nie nagani, ile białejgłowie miłe mi jest zdrowie. Choćbym nie rada, ja tuszę, przecię tak uczynić muszę: bez serca, wszak wiecie, trudno żyć na świecie.

Piąta POMOZJA Do ciebie ja przez morze łez mych nie przebędę, choć w okręt z strzał serdecznych zbudowany wsiędę, choć Kupido na żagle da mi skrzydła swoje, chociaż Wenus sztyrować będzie nawę moję. Bo wiatr mego wzdychania tak poburzył wody i żal mój nagły takie wzbudził niepogody, że niżeli na drugą nadziei mej stronę przyjadę, we łzach własnych, nieszczęsna, utonę. Przeto ratuj, możesz-li, podaj obietnicę, daj słowo, którego się tonąca uchwycę. A jeżeli w tej toni teskliwej zaginę, każ napisać na grobie, że przez twą przyczynę.

Szósta KORONELLA Śliczny aniele w człowieczym ciele, duchu przewybrany, ciałem nadobnym jako ozdobnym płaszczem przyodziany! Tobie przez miary Bóg nadał dary, na twe młode ciało wszytkie przymioty pięknej istoty przyrodzenie wlało. Bowiem człowieku przybywa wieku, zakwitają lata, gdy z wzrostu twego cząstkę pięknego upatruje świata. Z twojego czoła radość wesoła jawnie wylatuje, a wstyd pieszczony jako z zasłony płeć swą pokazuje. Przez oczy czyste twoje ogniste zorze wynikają, których promienie ludzkie sumnienie nagle przerażają. Z serca twojego ulubionego przez oczy wstydliwe miłość zakryta żądze nam chwyta, ognie miece żywe. Twoje jagody pięknej urody owoc wydawają, z ust zaś różanych słów nieprzebranych źrzódła wypływają. Ciebie do góry prędkimi pióry cna sława winduje, Miłość skrzydlata, gdzie jeno lata, w rękach cię piastuje. Przecię ja ciebie i tu, i w niebie nie mam za anioła, lecz jesteś tajnym i niezwyczajnym Kupidynem zgoła.

Siódma LENERULA Oto ja dzisia śmiertelną zasłonę ciała grubego złożywszy na stronę, dziwnym a nie lada jakiem pójdę na powietrze ptakiem. Wprawdzieć nie z Krety, z obłędliwych przecię budynków, jakie Dedalus na Krecie sztucznie zbudował przed laty, wylecę, człowiek skrzydlaty. Już mi nadzieja woskiem pióra spina, już mi chęć skrzydła do barków przypina, już mię myśl porywcza z niska pod jasne obłoki ciska. Terazże lotem wpadszy między wiatry, przez dzikie pola i oziębłe Tatry i przez niezbrodzone rzeki polecę, jako ptak leki. Aż gdy roszańskie obfite doliny i kąt mnie milszy nad insze krainy obaczę, natychmiast pióry puszczę się ku ziemi z góry. Tam raz przywitam, trzykroć ucałuję część serca mego, którą tak miłuję, że dla niej lubo śmierć, lubo żywot przyjmę zawsze lubo. Widzę już, widzę oczy ukochane, widzę jagody i wargi rumiane, widzę postać nie zmyśloną, mnie tysiąckroć ulubioną. Kto by cię nie znał, Symnozymie złoty, jedyne moje na świecie pieszczoty? Tyś rozkosz ma nieodmienna, tyś myśl moja całodzienna. O dniu szczęśliwy, chciej się prędko spieszyć, który stroskane serce masz pocieszyć natenczas, kiedy na jawie swemu miłemu się stawię.

Ósma DORYMUNDA Próżno na moje kochanie uskarżasz się, Damijanie, że zamiłować, nieboże, w twoich posługach nie może. Nie wiesz, że w udatnym ciele mieszka pychy barzo wiele, a kto ma więcej gładkości, tym więcej miewa hardości? Stąd i serce nieużyte, ciałem przyjemnym nakryte, jako i sam człowiek hardy nakłania się do pogardy. Gdy zaś serce swoje chęci na inszą stronę nakręci, trudno nim kto władać kusi, ponieważ go nie przymusi. Może kto mieć człeka k woli, ale serca nie zniewoli; nawet śmierć, która go strawi, wolności go tej nie zbawi. A ty chcesz sercem kierować cudzym abo mu panować? Daremnie się o to kusisz, ponieważ go nie przymusisz.

Dziewiąta CYCERYNA Widziałam cię z okieneczka, kiedyś przechodził, rozumiałam, żeś się ze mną obaczyć godził. Aleś ty pokoje i mieszkanie moje prędkim minął skokiem, a na mnie, nędznicę, twoję niewolnicę, aniś rzucił okiem. Żal mię przejął niesłychany, gdym to ujźrzała, Bóg strzegł, martwą zaraz w oknie żem nie została. Lecz to niebaczeniu abo też niechceniu twemu przyczytałam, a wieczornej chwile, tusząc sobie mile, tylko wyglądałam. Przyszedł wieczór, mrok mię nocny w okienku zastał, trwałam przecię, dokąd księżyc pełny nie nastał. A ciebie nie było ani cię zoczyło oko moje smutne; aniś listkiem cisnął, aniś słówka pisnął, o serce okrutne! Kędy teraz twe usługi, kędy ukłony? Kędy lutniej słodkobrzmiącej głos upieszczony, który bez przestanku zmierzchem do poranku słyszeć-eś mi dawał? Przy nim winszowania i ciche wzdychania lekuchnoś podawał. Nie masz teraz dawnych zabaw, nie słychać pienia, pełne serce tesknic, uszy pełne milczenia. Gdzie zwyczajne śmiechy, gdzie dawne uciechy? Niebaczny człowiecze, nie wiesz, że pogoda i godzina młoda prędziuchno uciecze? Przeto, żeś mi nie winszował szczęśliwej nocy, nie uznały snu miłego biedne me oczy. Także ty wzajemnie łaskawej przeze mnie nocy nie zakusisz, lecz przykre niespania i częste wzdychania co noc cierpieć musisz.

Dziesiąta HADRYZJA W południe smutna Cypryda szukała niegdy Kupida obłąkanego. A gdy Acydal zbiegała, nie nalazszy, narzekała z żalu ciężkiego: „Kto mię w frasunku pocieszy? Kto się z weselem pospieszy do mnie, sieroty? Kto mi znajdzie mego syna, maluczkiego Kupidyna, moje pieszczoty? Obdarzę go jedną z wiela, wybrawszy za przyjaciela Haliną gładką. Zechce-li inszej nagrody, dam mu dostatek urody i postać rzadką”. Co tu czynić mam z wszetecznym dzieckiem, bowiem mi w serdecznym kryje się gmachu? Jeśli go wydam Wenerze, Kupido mię, jako wierzę, nabawi strachu. Jeśli go zataję zasię, rozgniewam Pafiją na się, sobie zaszkodzę. Siedźże, zbiegu, w sercu moim, tylko mię płomieniem twoim nie pal tak srodze.

Jedenasta POSCYLLA „Pszczółko niemiłosierna, czemuś uraniła mój paluszek, dlaczegoś żądło weń wpuściła?” R[esponsum] „Dlategom cię ujadła, żeś z ula miód wykradła, któregom miała pożywać w późnej jesieni.” „Patrzaj, jako od razu skóra się rozpadła, a od bólu srogiego twarz moja pobladła.” R[esponsum] „Pewnie zdrową byś była, gdybyś nie poruszyła cudzego i nie siągała do skrytej dzieni.” „Któż to wiedział, żeś natenczas w dzieni siedziała, kiedym ja, nieszczęśliwa, miód z niej wybierała?” R[esponsum] „Tak świat rozkoszy słodzi: tuż przy nich gorzkość płodzi, między trochę miodu żółci przydając wiele.” „Nie dbam, żeś mię boleści, pszczółko, nabawiła, ponieważ dlategoś miód z żądłem utraciła.” R[esponsum] „Wszytkoś mi odebrała, com najlepszego miała: masz miód, masz żądło – jesteś pszczółka w ludzkim ciele.”

Dwanasta BERNETIS Kochaneczku, mój kwiateczku, milszy nad roże, nad lilije, konwalije i co być może przyjemnego w pięknym lecie, kiedy bierze na się kwiecie barwę roźliczną! Twa osoba, twa ozdoba, mój oblubieńce, i nad zioła, owo zgoła i nad młodzieńce, których teraźniejsza chwila młodością przyozdobiła, barziej jest śliczną. Choć młodzieńcy swymi wieńcy mnie obsyłają, choć dziewczyny rozmaryny wonne mi dają, sama wdzięczność twoja miła serce moje zniewoliła, ja nie wiem, czemu. Chcesz-li winy, mój jedyny, nie popaść dla mnie, moje chęci miej w pamięci, bądź łaskaw na mnie: daj mi dar za dar przyjemny, miłość za miłość, wzajemny dar sercu memu. Nie życz mi serdecznej szkody, nie żałuj równej nagrody sercu nędznemu.

Trzynasta BONORELLA Skoro wiosna młoda pojźrzenie wesołe skłoniła na pola nagie i góry gołe, zaraz świat starość swą odmładza, zaraz ziemia owdowiała płód martwy odradza. A ty, Pawencyjo, w takiej grzecznej dobie dni ucieszne smutno trawisz w przykrej chorobie, a czasy wdzięczne i rozkoszne frymarczyłaś na kłopoty i chwile żałosne. Pójdziem wszytkie w sady kwiatkami natknione, pospieszmy i w ogrody nowo wsadzone, tam wieńców z najzdrowszego zioła zgotujemy dla twego struchlałego czoła. Przetoż, śliczna dziewko, pod ten czas twój chory z ochotą chciej nasze przyjąć życzliwe zbiory; jeśli cię nie mogą uleczyć te kwiaty, więc się z tobą podzielemy czerstwymi laty.

Czternasta CYPRYNA Roksolanki ukochane, przecz usta wasze różane, czemu wasze słodkie strony nie brzmią wdzięcznej Telegdony? Godna jest przedniego pienia zacność wiecznego płomienia, by jej serdeczne zapały z Jutrzenką równo gorzały. Nie tak zorza z jasnej kosy rozpościera świetne włosy, nie tak wargi swe szarłatne wystawia światu udatne, jako młoda Telegdona pięknym ogniem rozpalona od zatajonych płomieni oblicze wstydem rumieni. Lampy rozsiane po niebie, jeśli ku waszej potrzebie światłości więcej mieć chcecie, zaraz od niej zdobędziecie. I wy, łaskawe boginie, które w północnej krainie od przykrych mrozów ziębniecie, prędko się u niej zgrzejecie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ani walne wody, ani morskich przepaści otchłani. Nawet lata nieprzeżyte i marmory twardo ryte, choć żadnej skazy nie znają, pamiątki jej nie przetrwają. Przetoż, śpiewacy ucieszni, zaczynajcie nowe pieśni, i roksolanki pieszczone, ogłaszajcie Telegdonę.

Piętnasta BELLONIA Już siódme lato koralowe wargi różom rozwija, już siódmy raz skargi słowik powtarza, siedząc na leszczynie, jako o srogim śpiewam Kupidynie. Który nie włócznią ani ogniem małym serce mi zranił, lecz piorunem całym ono przeraził, kiedy się otoczył płomieniem i sam wpojśrzód niego skoczył. Zaczym mu i łuk, i zalotne strzały, i żagle w chybkich barkach ugorzały, że choć czasem chce wylecieć do góry, nie może wzbić się spalonymi pióry. Owszem, iż skrzydła niespokojnie trzyma, coraz tym większe zapały rozdyma. Ciesz-że się teraz z tak znacznego czynu, okrutnej matki okrutniejszy synu! Ja pałam, we mnie pożary się niecą wielkie, a choćże iskry spore miecą w serce miłego przez oczy pieszczone, jednak nie mogą palić rozdwojone. Niechże ja będę Miłości kościołem ognistym; tylko niżeli popiołem zostanę, niechaj najmilszy przybędzie: że ja podpałem, on ofiarą będzie.

Szesnasta MAJORANNA Jużem z pieluch wyrosła i lat panieńskich doszła, już mam z potrzebę wzrostu i urody po prostu, a nie wiem przecię, kto mię na świecie przyjmie w małżeńskie stadło. Umiem potrafić włosy i warkocz zapleść w kosy, kłaniam się barzo snadno i tańcuję układno, a cóż po temu, kiedy żadnemu w serce się to nie wkradło. Mam pogotowiu wiano, posag mi zawiązano, obiecali wesele sprawić mi przyjaciele. Ale to fraszka, gdy młodzieniaszka nie mam, dziewka stroskana. Bowiem niczym są szaty, także posag bogaty, lada co obyczaje, kiedy mi nie dostaje ukochanego, obiecanego przyjaciela i pana.

Siedmnasta MARANTULA Za twoje kochania ku mnie ukwapliwe, za twoje szczyrości nader pieszczotliwe przyjmiże, mój najmilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. Godzieneś japońskich pereł abo złota, ale wiedząc pewnie, żem ja jest sierota, przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. Dar to pospolity, lecz nie lada jaki, droższy nad klejnoty i pyszne kanaki, przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. Bowiem że w nim róża jeszcze nie pomięta, nie gardziłyby nim przedniejsze panięta; przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. Lecz ja pominąwszy wszytkie ich zawody, tobiem go samemu chowała krom szkody; przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. Samam ja te kwiaty w ogrodzie mym lubym urywając, cierniem zraniłam się grubym; przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. Jam je, z twarzy mojej dodawszy rumieńcu, usadziłam kołem jednostajnym w wieńcu; przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany. A żebym do ciebie więcej nie teskniła, i serce-m swe między te róże przywiła, przyjmiże, mój namilszy kochany, ode mnie ten wianeczek różany.

Ośmnasta ANTONILLA Śliczna Maryno, morska boginio przyrodna Wenerze, z morskiego łona tak jako ona urodzona, wierzę! Jako Wenerę, tak też jej cerę i z dzieciną młodą, mówię to śmiele, w śmiertelnym ciele celujesz urodą. Bo Wenus dawna, ani nam jawna, już kędyś zbabiała, także w jej synku bez odpoczynku moc pierwsza ustała. Ale ty świéża, do tego z bliża ludziom oczywista, mocą wrodzoną, niewysieloną wszytkaś jest ognista. Nie tylko z bliska twego ogniska płomień ludźmi władnie, ale z daleka palisz człowieka każdego szkaradnie. Kto na cię dwornie lubo pokornie okiem rzucić kusi, jako topnieje wosk, gdy się grzeje, rozpływać się musi. O nimfo morska, jużeś nie gorzka, jużeś i nie zimną, z wody płomienie nad przyrodzenie wydając – rzecz dziwną.